Chapter Chosen

પ્રકાશનું વિભાજન અને કુદરતી પ્રકાશીય ઘટનાઓ

Book Chosen

વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી ધોરણ 10

Subject Chosen

વિજ્ઞાન્

Book Store

Download books and chapters from book store.
Currently only available for
CBSE Gujarat Board Haryana Board

Previous Year Papers

Download the PDF Question Papers Free for off line practice and view the Solutions online.
Currently only available for
Class 10 Class 12

શ્વેત પ્રકાશનો વર્ણપટ એટલે શું?


શ્વેત પ્રકાશના વિભાજન દ્વારા મળતા રંગોના(વર્ણાના) પટ્ટાને શ્વેત પ્રકાશનો વર્ણપટ કહે છે.


લાલ ગુલાબ પર લીલો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે,તો તે કેવું દેખાશે ? કેમ ?


લાલ ગુલાબ ફક્ત લાલ રંગનું પરાવર્તન કરે છે.જો લાલ ગુલાબ પર લીલો પ્રકાશ આપાત કરવામાં આવે ,તો તે લીલા રંગનું શોષણ કરે છે અને કોઈ પણ રંગનું પરાવર્તન કરતો નથી.આથી લીલા પ્રકાશમાં લાલ ગુલાબ કાળું દેખાય છે.


શ્વેત પ્રકાશ સાત ઘટક રંગોનો બનેલો છે,તે દર્શાવતો ન્યુટનનો પ્રયોગ આકૃતિ સહિત સમજાવો.
અથવા
પ્રિઝમ વડે સાત રંગઓનું પુનઃસંયોજન કરી શ્વેત પ્રકાશ કેવી રીતે મેળવી શકાય તે યોગ્ય કિરણાકૃતિ દોરીને સમજાવો.


ન્યુટને પોતાનાં પ્રાયોગિક આવલોકનોને આધારે દર્શાવ્યું કે શ્વેત પ્રકાશના સાત ઘટક રંગોનું પુનઃસંયોજન કરી મુળ શ્વેત પ્રકાશ પાછો મેળવી શકાય છે. એટલે કે શ્વેત પ્રકાશ સાત રંગોનો બનેલો છે.


આકૃતિ માં દર્શાવ્યા મુજબ એકસરખા(સમાન દ્રવ્યના અને સમાન પ્રિઝમકોણવાળા) બે પ્રઝમ અને ને ગોઠવેલા છે.

શ્વેત પ્રકાશનો સાંકડો કિરણપુંજ પ્રિઝમ પર આપાત કરતાં તેનું સાત રંગોમાં વિભાજન થાય છે.

હવે, આ સાત રંગો પ્રિઝમ પર આપાત થતાં, પ્રિઝમ આ સાત રંગોનું પુનઃસંયોજન કરે છે અને તેથી પ્રિઝમ માંથી નિર્ગમન પામતાં કિરણપુંજને લીધે પડદા પર શ્વેત પ્રકાશ જોવા મળે છે.


લીલું પાંદડું લીલું અને લાલ ગુલાબ લાલ કેમ દેખાય છે? સમજાવો.


જે રંગનો પ્રકાશ આપણી આંખમાં પ્રવેશે છે તે રંગનું સંવેદન આપણે અનુભવીએ છીએ.

જ્યારે કોઈ પદાર્થ પર પ્રકાશ આપાત થાય છે ત્યારે આપાત પ્રકાશમાંના કેટલાક રંગોનું પદાર્થ શોષણ કરે છે અને રંગો(અથવા રંગ) નું પરાવર્તન કરે છે.

પદાર્થ પરથી પરાવર્તન પામતો પ્રકાશ પદાર્થનો રંગ નક્કી છે. વર્ણપટના લીલા સિવાયના બધા રંગોનું શોષણ કરે છે અને માત્ર લીલા રંગનું જ પરાવર્તન કરે છે. આથી લીલું પાંદડું લીલું દેખાય છે.

આ જ રીતે લાલ ગુલાબ માત્ર લાલ રંગનું પરાવર્તન કરે છે અને બાકીના રંગોનું શોષણ કરે છે. આથી લાલ ગુલાબ લાલ દેખાય છે.


કઈ પ્રાકૃતિક ઘટના દર્શાવે છે કે ‘’ શ્વેત પ્રકાશ સાત રંગોનો બનેલો છે’’ ?


ચોમાસાની ઋતુમાં રચાતું મેઘધનુષ્ય