Chapter Chosen

નૂતન વિશ્વ તરફ પ્રયાણ

Book Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન ધોરણ 9

Subject Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન્

Book Store

Download books and chapters from book store.
Currently only available for
CBSE Gujarat Board Haryana Board

Previous Year Papers

Download the PDF Question Papers Free for off line practice and view the Solutions online.
Currently only available for
Class 10 Class 12

સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપના કેવી રીતે થઈ ? 


ઈ.સ. 1939માં થયેલા વિશ્વયુદ્ધમાં અમેરિકા જોડાયું ત્યારથી જ અમેરિકાન અપ્રમુખ એફ.ડી. રૂઝવેલ્ટે વિશ્વમાં માનવ સ્વાતંત્ર્ય, શાંતિ અને સલામતી માટે પ્રયત્નો શરૂ કર્યા.

6 જાન્યુઆરી, 1941ના રોજ તેમણે આ ચાર બાબતોની જાહેરાત કરી : 1. વિચાર અને વાણીસ્વાતંત્ર્ય, 2. ધાર્મિક સ્વાતંત્ર્ય, 3. આર્થિક સ્વાતંત્ર્ય, 4. ભયમાંથી મુક્તિનો અધિકાર.

4 ઑગષ્ટ 1941ના રોજ પ્રમુખ રૂઝવેલ્ટ અને બ્રીટનના વડા પ્રધાન ચર્ચિલે ચર્ચાવિચારણાને અંતે આઠ મુદ્દાઓનું ‘ઍટલૅન્ટિક ખતપત્ર’ બહાર પડ્યું.

આ ખતપત્રમાં દરેક રાષ્ટ્રની સ્વતંત્રતા અને સાર્વભૌમત્વની જાળવણી, વિશ્વશાંતિ અને સલામતિ, સમાજિક અને આર્થિક કલ્યાણ, નિઃશસ્ત્રીકરણ વગેરે બબતોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

ઑક્ટોબર, 1943માં બ્રિટન, અમેરિકા, રશિયા અને ચીનના વિદેશ પ્રધાનો મૉસ્કોમાં મળ્યા. તેમની એ મૉસ્કો પરિષદમાં વિશ્વશાંતિ જાળવવાના કેટલાક પાયાના સિદ્ધાંતો નક્કી કરવામાં આવ્યા.

નવેમ્બર, 1943માં તહેરનમાં ત્રણ માંધાતાઓની પરિષદ મળી.

સપ્ટેમ્બર, 1944માં વૉશિંગ્ટન ખાતે 50 રાષ્ટ્રોના પતિનિધિઓએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની સ્થાપનાની જાહેરાત કરી. તેમાં ભારતનો પણ સમાવેશ હતો.


ટુંકનોંધ લખો.
જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી નીતિ 


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધને અંતે વર્સેલ્સની સંધિ મુજબ જાપનને તેની ઈચ્છા મુજબના ચીનના પ્રદેશો ન મલ્યાં.

જર્મનીનાં મોટા ભાગના સંસ્થાનો ઈંગ્લૅન્ડ અને ફ્રાન્સે વહેંચી લીધાં. તેથી જાપાનને અસંતોષ થયો હતો.

ઈ.સ. 1921-1922ની વૉશિંગ્ટન પરિષદમાં ઈંગ્લૅન્ડ અને અમેરિકાના નૌકાદળની કુલ સંખ્યાના માત્ર 35% નું નૌકાદળ રાખવાની દરખાસ્ત જાપાનને સ્વીકારવી પડી.

જાપાનને રાષ્ટ્રસંઘની સમિતિમાં કાયમી સભ્યપદ ન મળ્યું.

જાપાનને સખાલિન અને સાઈબીરિયાના ટાપુ ખાલી કરવા પડ્યા. તેથી જાપાનના યુવાનો નાખુશ થયા.

આ સમયે જાપાનમાં ચુંટણી થઈ. તેમાં દેશમાં લશ્કરી ઢબના શાસનની તરફેણ કરનાર પક્ષોને બહુમતિ મળી.

જાપાનના લશ્કરી શાસનને વિસ્તારવાદી નીતિ અપનાવી.

ઈ.સ. 1932માં જાપાને મંચુરિયા કબજે કરી ત્યાં પોતાની ‘મંચુકો’ સરકાર બનાવી.

જાપાને, કોરિયા, મંગોલિયા, શાટુંગ અને ચીનના કેટલાક ભાગો પર કબજો જમાવ્યો.

જાપાને જર્મની અને ઈટાલી સાથેના સંબંધો સુધારી તેમની જેમ સામ્રાજ્યવાદનો વિસ્તાર કર્યો.

ઈ.સ. 1933માં જાપાન રાષ્ટ્રસંઘમાંથી નીકળી ગયું.

સમ્રાટ મેઈજી પચી ઈ.સ. 1936માં ગાદીએ આવેલ શહેનશાહ હીરોહીટોએ જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિને ઉત્તેજન આપ્યું.

જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી પ્રવૃત્તિઓને પશ્ચિમના દેશો રોકી શક્યા નહિ.

દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ પહેલાં જાપાને લગભગ સમગ્ર ચીન પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપી દીધું.

આમ, જાપાનની સામ્રાજ્યવાદી નીતિએ વિશ્વમાં દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધનો ભય ઉભો કરી દીધો.


ટુંકનોંધ લખો.
દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધ એક પરિબળ તરીકે લશ્કરવાદ


પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપના બધ દેશો એકબીજાથી ચડિયાતાં શસ્ત્રોનું ઉત્પાદન કરવા લાગ્યા. 

રશિયા અને જર્મનીએ લશ્કરમાં ફરજીયાત ભરતી શરૂ કરી. 

યુરોપના દરેક દેશે ભૂમીદળ, નૌકાદળ અને હવાઈ દળની સંખ્યામાં વધારો કર્યો. 

જાપાન અને અમેરિકાએ પણ શસ્ત્રસામગ્રી વધારવાની હોડમાં ઝંપલવ્યું. અમેરિકાએ નૌકાદળને શસ્ક્ત બનાવ્યું. 

આમ, શસ્ત્રીકરણની દોડે વિશ્વને યુદ્ધકીય વાતાવરણ્માં પલટી નાખ્યું. દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધનાં નગારાં વાગવા લાગ્યાં.


ટુંકનોંધ લખો.
આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત 


સભ્યરાષ્ટ્રોના રજકીય અન્ય પ્રકારના ઝગડાને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણે ઉકેલવા મટે આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલતની રચના કરવામાં આવી છે.

આ અદાલતો કાયમી મથક નેધરલૅન્ડઝના હેગ શહેરમાં છે.

આ અદાલત 15 ન્યાયમીર્તીઓની બનેલી છે. તેમના હોદ્દાની મુદત 9 વર્ષની છે.

ન્યાયમુર્તિઓની ચુંટણી સામાન્ય સભા અને સલામતી સમિતિના સભ્યો કરે છે.

આ અદાલત આંતરરાષ્ટ્રીય ઝગડાઓ વિશે ચુકાદા આપી છે અને સભ્યરાષ્ટ્રો પાસે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનું પાલન કરાવે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રોનું સભ્યપદ ન ધરાવનાર દેશ પણ આ અદાલત સમક્ષ ન્યાય માટે ફરિયાદ કરી શકે છે.


ટુંકનોંધ લખો.
દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધની રૂપરેખા 

1 સપ્ટેમ્બર, 1939ના રોજ દ્વિતિય વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત થઈ. યુદ્ધ દરમિયાન વિશ્વના દેશો બે જુથમાં વહેંચાઈ ગયા : 1 મિત્રરાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતાં બ્રિટન, ફ્રાન્સ, રશિયા, અમેરિકા અને તેમનાં મિત્રરાષ્ટ્રોનું જૂથ 2. ધરારાષ્ટ્રો તરીકે ઓળખાતાં જર્મની, ઈટાલી, જાપાનઅને તેમના સાથી રાષ્ટ્રોનું જુથ.

પૅસિફિક મહાસાગરમાં આવેલા અમેરિકાના હવાઈ ટાપુઓના લશ્કરી મથ પર્લહર્બર પર જાપાને હુમલો કરે અમેરિકન નૌકાદળની ભારે ખુવારી કરી. આથી તટસ્થનીતિ છોડી અમેરિકાએ જાપનની સામે યુદ્ધ જાહેર કર્યું. અમેરિકા યુદ્ધમાં જોડાતાં મિત્રરાષ્ત્રોની તાકાતમાં વધારો થયો. પરિણામે યુદ્ધની બાજી પલટાવા લાગી.

7 મે, 1945ના રોજ જર્મનીએ બિનશરતી શરણાગતિ સ્વિકારી. યુદ્ધમાં મિત્રરાષ્ટ્રોનો વિજય થયો.

યુદ્ધનો અંત આવતાં મિત્રરાષ્ટ્રોએ જાપાન પર હુમલા શરૂ કર્યા. અમેરિકાએ જાપનનાં હિરોશિમા અને નાગાશાકી નામનાં શહેરો પર અણુબૉમ્બ નાંખ્યા. તેનાથી મહાભયાનક વિનાશ પામ્યો.

જાપનના 1 લાખ 24 હજારથી વધુ લોકો મૃત્યુ પામ્યા અને અસંખ્ય લોકો ઘાયલ થયા.

આથી જાપાને 11 ઑગષ્ટ, 1945ના દિવસે શરણાગતિ સ્વીકારી. એ સાથે દ્વિતિય યુદ્ધનો અંત આવ્યો.