Chapter Chosen

ભારતમાં બ્રિટિશ સત્તાનો ઉદય

Book Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન ધોરણ 9

Subject Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન્

Book Store

Download books and chapters from book store.
Currently only available for
CBSE Gujarat Board Haryana Board

Previous Year Papers

Download the PDF Question Papers Free for off line practice and view the Solutions online.
Currently only available for
Class 10 Class 12

બક્સરનું યુદ્ધ ક્યારે અને કોની કોની વચ્ચે થયું ? તેનું શું પરિણામ આવ્યું ?


બક્સરનું યુદ્ધ ઈ.સ. 1764માં બંગાળના પૂર્વનવાબ મીરકાસીમ, મુઘલ શહેંશાહ શાહઆલમ તથા અવધના નવાબના સંયુક્ત લશ્કર અને અંગ્રેજો વચ્ચે થયું. 

બક્સરના યુદ્ધમાં અંગ્રેજોની જીત થઈ. મીરકાસીમ નાસી ગયો. મુઘલ શહેનશાહ શાહઆલમે અંગ્રેજોને બંગાળ, બિહાર અને ઓડિશા પ્રાંતોમાંથી જમીન મહેસુલ ઉઘરાવવાની દીવાની સત્તા આપવામાં આવી.

નિયામક ધારાની મુખ્ય જોગવાઈઓ શી હતી ?


ઈ.સ. 1773માંં અંગ્રેજ સરકારે પસાર કરેલા નિયામક શારાની મુખ્ય જોગવાઈઓ નીચે મુજબ છે. 

બંગાળના ગવર્નરને ‘ગવર્નર જનરલ’નું પદ આપવામાં આવ્યું. 

અંગ્રેજ કંપનીના વેપારી અને રાજકીય હિતો તેમજ પ્રવૃત્તિઓને ગવર્નર જનરલના સીધા અંકુશ નીચે મૂક્યાં. 

મુંબઈ ચેન્નઈના ગવર્નરોને તથા તેમની કાઉન્સીલને ગવર્નર જનરલના સીધા અંકુશ નીચે મૂકવામાં આવ્યાં.

વેલેલ્સીએ સહાય કારી યોજના અમલમાં મૂકી. 

ગવર્નર જનરલ સર જ્હૉન શૉરે તટસ્થતાની નીતિ અપનાવી હતી.

તેકારણે ભારતમાં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીની પ્રતિષ્ઠા ઘટી તેનો રાજ્ય વિસ્તાર અટકી ગયો.

તેના સમયમાં અંગ્રેજોના હરેફ મરાઠાઓ વધારે શક્તિશાળી બન્યા. પરિણામે કંપનીની સર્વોપરિતા નષ્ટ થવાના સંજોગો ઉભા થયા.

આથી તટસ્થતાની નીતિનું પાલન કરવું કંપની સરકાર માટે હિતાવહ ન હતું.

આથી વેલેસ્લીએ કંપનીની સર્વોપરિતા અને પ્રતિષ્ઠાને પુનઃસ્થાપિત કરવા ‘સહાયકારી યોજના’ અમલમાં મૂકી.


ઈસ્ટ ઈંડિયા કંપનીએ ભારતમાં કયાં કયાં વેપારીમથકો સ્થાપ્યાં ? 


ઈસ્ટૅ ઈન્ડિયા કંપનેએ મુઘલ બાદશાહ જહાંગીર પાસેથી ભારતમાં વેપાર કરવાનો પરવાનો મેળવ્યો. તેમણે ભારતમાં પહેલું વેપારીમથક ઈ.સ. 1613માં સુરતમાં સ્થાપ્યું. ઈ.સ. 1613થી ઈ.સ. 1618 દરમિયાન કંપનીએ ગુજરાતમાં ખંભાત, ભરુચ, વડોદરા અને અમદાવાદમાં સુરતના વેપારીમથકની શાખાઓ સ્થાપી. ત્યારપછી તેમણે મછલીપટ્ટમ, ફૉર્ટ સૅન્ટ જ્યોર્જ, ફૉર્ટ વિલિયમ વગેરે સ્થળોએ પોતાનાં વેપારી મથકો સ્થાપ્યા તેમજ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ મુંબઈ ખાતે પોતાનું વડું મથક સ્થાપ્યું.


યુરોપિયન પ્રજાને પૂર્વના દેશોમાંથી મળતી ચીજવસ્તુઓ શાથી બંધ થઈ ? 

ઈ.સ. 1453માં તુર્ક મુસ્લિમોએ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારીમથક કૉસ્ટેન્ટિનોપલ જીતી લીધું. પરિણામે યુરોપ અને પૂર્વના દેશો વચ્ચેના વેપારનો માર્ગ બંધ થયો અને યુરોપિયન પ્રજાને પૂર્વના દેશો વચ્ચેના વેપારનો માર્ગ બંધ થયો અને યુરોપિયન પ્રજાને પૂર્વના દેશોમાંથી મળતી ચીજવસ્તુઓ બંધ થઈ.