Chapter Chosen

મહાત્માના માર્ગ પર : 2

Book Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન ધોરણ 8 દ્વિતિય સત્ર

Subject Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન્

Book Store

Download books and chapters from book store.
Currently only available for
CBSE Gujarat Board Haryana Board

Previous Year Papers

Download the PDF Question Papers Free for off line practice and view the Solutions online.
Currently only available for
Class 10 Class 12
બીજી ગોળમેજી પરિષદ શા માટે નિષ્ફળ ગઈ ?

ઇ.સ. 1931 માં ઈંગ્લૅન્ડના લંડન શહેરમાં ગોળમેજી પરિષદ યોજાઈ. આ પરિષદમાં કોંગ્રેસના પ્રતિનિધિ તરીકે ગાંધીજી હાજર રહ્યાં અને પરિષદમાં બંધારનના ઘડતરની ચર્ચા કરતી વખતે જુદી જુદી કોમના પ્રતિનિધિઓએ પોતે પોતાની કોમ માટે અલગ મતદાર મંડળોની માગણી કરી. આ માગણીથી ગા6ધીજી નિરાશ થયા કારણ કે, તેનાથી ભારત અનેક ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ જતું હતું. આ પરિષદમાં ગાંધીજી જુદી જુદી કોમના નેતાઓ વચ્ચે મતદાંત મંડળો અને પ્રતિનિધિત્વ્ના પ્રશ્ન અંગે સમજૂતી સાધી શક્યા નહી. આમ, કોમી પ્રશ્નનો ઉકેલ ન આવતાં બીજી ગોળમેજી પરિષદ નિષ્ફળ ગઈ. ગાંધીજી નિરાશ હ્રદયે ભારત પાછા ફર્યા.

ગાંધીજીએ દાંડીકુચ શા માતે કરી ?

અમદાવાદમાં મળેલી કૉંગ્રેસની કારોબારી સમિતિએ પૂર્ણ સ્વરાજ મેળવવા માટે ગા6ધીજીને સવિનય કાનૂનભંગની લડત શરૂ કરવાનો અધિકાર અપ્યો. આથી ગાંધીજીએ નવસારી જિલ્લાના દાંડી નામના ગામના દરિયાકિનારેથી  મીઠાના કાયદાનો ભંગ કરવાનું નક્કી કર્યું.

મીઠાના કાયદાનો  ભંગ કરવા ગાંધીજીએ પોતાના 78 સાથીઓ સાથે 12 માર્ચ, 1930 ના રોજ અમદાવાદના સાબરમતી આશ્રમથી નવસારી જિલ્લાના દાંડી ગામના દરિયાકિનારા સુધીની પદયાત્રા શરૂ કરી. તેમની એ ઔતિહાસિક યાત્રા 'દાંડીકૂચ' તરીકે જાણીતી બની.

કૅબિનેટ મિશનમાં કઈ કઈ દરખાસ્તો હતી ?


કૅબિનેટ મિશનની દરખાસ્તો નીચે પ્રમાણે છે :

(1)અખિલ સમવાયતંત્રની રચના કરવી.

(2) સમગ્ર હિંદના બ્રિટિશ પ્રાંતોને કુલ ત્રણ જુથમાં વહેંચવા : 1. હિંદુ બહુમતીવાળા પ્રાંતો, 2. મુસ્લિમ બહુમતીવાળા પ્રાંતો અને 3. મિશ્ર વસ્તીવાળા પ્રાંતો.

(3) નવું બંધારણ ઘડાય ત્યાં સુધી વચગાળાની સરકાર રચવી.

(4) હિંદને પોતાનું નવું અને મૌલિક બંધારણ ઘડવાની સ્વતંત્રતા આપવી.

ટુંક નોંધ લખો.
હિંદ છોડો ચળવળ

અંગ્રેજોને હિંદમાંથી હાંકી કાઢીને પૂર્ન સ્વરાજ મેળવવા માતે ઇ.સ. 1942માં ગાંધીજીએ 'હિંદ છોદો'ની ચળવળ શરૂ કરી.

ગાંધીજીએ અંગ્રેજોને ચેતવણી રૂપે કયું કે, તાત્કાલીક ભાર છોડો. ગાંધીજીએ દેશના સંમગ્ર લોકોને આદેશ ક્ર્યો કે, તેઓ 'કરેંગે યા મરેંગે' ના સિદ્વાંત પર અંગ્રેજો વિરુદ્વ અહિંસક સંઘર્ષ કરે. મુંબઈમાં મળેલી કોંગ્રેસ મહાસમિતીની બેઠકમાં 8 ઑગસ્ટ, 1942ની રાત્રે 'અંગ્રેજો, હિંદ છોડો' નો ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર કરવામાં આવ્યો.

અંગ્રેજ સરકારે 9 ઑગસ્તની વહેલી સવારે ગાંધીજી, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, જવાહરલાલ નહેરુ અને મૌલાના આઝાદ સહિત કોંગ્રેસના અગ્રણી નેતાઓની ધરપકડ કરી અને તેમને જેલમાં પૂર્યા. આનાથી પ્રજાનો રોષ ફાતી નીકળ્યો. 'હિંદ છોડો; નું આંદોલન દેશભરમાં ફેલાઈ ગયું. પ્રચંડ હડતાલો પડી. સમગ્ર ભારતમાં સભાઓ, સરઘસો અને દેખાવો થયા. આ આંદોલનમાં ખેડૂતો અને યુવાનો મોટી સંખ્યામાં જોડાયા. દેશમાં હિંસક તોફાનો ફાટી નીકળ્યાં. લોકોએ સરકારી મકાનો અને તાર-ટેલિફોનનાં માધ્યમોને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું. અંગ્રેજ સરકારે સામૂહિક ધરપકડો, જપ્તી અને જેલ જેવી દમનની રીતો દ્વારા 'હિંદ છોડો' ચળવળને દબાવી દેવા પ્રયત્નો કર્યા. પરંતુ તે આ ચળવળને દબાવી શકી નહી. આથી સરકારને ખાતરી થઈ ગઈ કે હવે ભારતને વધુ સમય પરાધીન રાખવાનું શક્ય નથી.

ટુંક નોંધ લખો.
દાંડીકુચ

મીઠાના અન્યાયી કાયદાનો સવિનય ભંગ કરવા ગાંધીજીએ અમદાવાદના સાબરતી આશ્રમથી નવસારી જિલ્લાના દાંડી ગામના દરિયાકિનારા સુધી 370 કિમીના પદયાત્રા યોજી અને આ યાત્રાને 'દાંડીકૂચ' નામ આપ્યું.

12 માર્ચ 1930સે ગાંધીજી પોતાના 78 સાથીઓ સાથે અમદાવાદ સાબરમતિ આશ્રમથી દાંડી જવા નીકળ્યા અને પ્રતિજ્ઞા લીધી કે, "કાગદા-કૂતરાના મોતે મરીશ, પણ આઝાદી લીધા વિના આ આશ્રમમાં પગ ન્હી મૂકું". હજારો લોકો અને દેશ-પરદેશના અનેક પત્રકારો દાંડીકૂચ જોવા ઊમટ્યા. કુચના માર્ગ પરના દરેક ગામમાં ગાંધીજી સભા યોજીને લોકોને મીઠાના અન્યાયી કાયદા વિશે, સમજાવતા. 5 એપ્રિલ ગાંધીજી દાંદી પહોંચ્યા. 6 એપ્રિલે સુર્યોદય સમયે ગાંધીજીએ દાંદીના દરિયાકિનારે વિખરાયેલા મીઠાને એકઠું કરી, તેમાંથી મિઠ્ઠી મીઠું લઈને મીઠાના અન્યાયી કાયદાનો ભંગ કર્યો અને ધડપકડ વહોરી લીધી. એ સમયે હજારો લોકોએ ગગનભેદી નાદ કર્યો : 'નમક કા કાયદા તોડ દિયા.' અંગ્રેજ સરકારે સત્યાગ્રહીઓ પર દમન ગુજાર્યું. હજારો સત્યાગ્રહીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી.

ગાંધીજીની આ યાત્રાથી ગુજરાત ની અને ભારતની પ્રજામાં અભૂતપૂર્વ જાગૃતિ અને એકતા પ્રગટ્યાં. સમગ્ર દેશમાં મીઠાના અન્યાયી કાયદાનો ભંગ કરવાના સત્યાગ્રહો શરૂ થયા.