Chapter Chosen

ભારતનું બંધારણ

Book Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન ધોરણ 8 પ્રથમ સત્ર

Subject Chosen

સામાજીક વિજ્ઞાન્

Book Store

Download books and chapters from book store.
Currently only available for
CBSE Gujarat Board Haryana Board

Previous Year Papers

Download the PDF Question Papers Free for off line practice and view the Solutions online.
Currently only available for
Class 10 Class 12
આપણા બંધારણની મુખ્ય વિશેષતાઓ કઈ કઈ છે ?

આપના બંધારણની મુખ્ય વિશેષતાઓ : (1) લોકશાહી શાસનપદ્વતિ, (2) ધર્મનિરપેક્ષતા, (3) પ્રજાસત્તાક રાજુઅ, (4) પ્રજાનું સાર્વભૌમત્વ (5) સમાજવાદી સમાજરચના (6) લેખિત બંધારણ 

ભારતદેશને શા માટે 'પ્રજાસત્તાક દેશ' કહેવામાં આવે છે ?

ભારતદેશમાં સરકારને સરકારને લોકો પાસેથી પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે સત્તા પ્રાપ્ત થાય છે. તેથી ભારત પ્રજાસત્તા લોકશાહી દેશ કહેવાય છે. દેશનું શાસનતંત્ર કઈ વિશિષ્ટ વર્ગના હાથમાં નથી. રાજ્યવહીવટના તમામ હોદ્દાઓ ધર્મ, જાતિ કે સ્ત્રી-પુરુષના ભેદભાવ વિના દરેક માટે ખૂલ્લા છે. ભારતની પ્રજા ચુંટણી દ્વારા કોઈ પણ સરકારને પદભ્રષ્ટ કરી, નવી સરકાર રચવાની સાર્વભૌમ સત્તા ધરાવે છે. આથી ભારતદેશને ;પ્રજાસત્તાક દેશ' કહેવામાં આવે છે.

કોઈ પણ દેશને બંધારણની શા માટે જરૂરિયાત છે ? 

બંધારણ વિના કોઈ પણ દેશનો રાજ્યવહીવટ ચાલી શકે નહી. બંધારણ વિના દેશના શાસનની કલ્પના પણ થઈ શકે નહી. બંધારણ દ્વારા જ દેશની સરકારનું સ્વરૂપ અને તેની શાસનપદ્વતિ નક્કી થાય છે. બંધારનથી અનેક ઉદ્દીશો સિદ્વ થઈ શકે છે. બંધારણ મૂલ્યો અને આદર્શોને સૂત્રબદ્વ કરતો દસ્તાવેજ છે. પ્રજાએ ચુંટેલા પ્રતિનિધિઓ બંધારણ અનુસાર શાસનતંત્ર ચલાવે છે. તેઓ સત્તાનો દુરુપયોગ ન કરે એ માટે બંધારણમાં નિયમો બનાવેલા હોય છે.

બંધારણ એટલે શું ?


દેશનો વહીવટ વ્યવસ્થિત ચલાવવા માટે બનાવેલા નિયમોને 'બંધારણ' કહે છે.

બંધારણ ચોક્કસ સિદ્વાંતો, ધ્યેયો અને આદર્શોને આધારે બનાવવામાં આવે છે. બંધારણ લેખિત કે અલેખિત સ્વરૂપનું હોય છે. તે પ્રજા દ્વારા ચુંટાયેલા પ્રતિનિધિઓએ ઘડેલું હોવું જોઈએ.

બ6ધારણથી અનેક ઉદેશો સિદ્વ થાય છે. બંધારણ એ આદર્શોને સૂત્રબદ્વ કરતો દસ્તાવેજ છે. બંધારણ દ્વારા દેશની સરકારનો પ્રકાર અને શાસનપદ્વતિ નક્કી થાય છે.

ભારતના બંધારણના મુખ્ય ઘડવૈયા કોણ કોણ હતા ?

ભારતના બંધારણના મુખ્ય ઘડવૈયાઓમાં જવાહરલાલ નહેરું, ડૉ. રાજેન્દ્વપ્રસાદ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, મોલાના અબુલ કલામ આઝાદ, શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી, સરદાર બલદેવસિઘ વગેરે રાષ્ટ્રીય નેતાઓ હતા. આ ઉપરાંત, બંધારણસભામાં અલ્લાદી કૃષ્ણસ્વામી ઐયર, ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકર, ડૉ. કનૈયાલાલ એમ. મુનશી વગેરે બંધારણીય નિષ્ણાતો હતા. તેમાં ઍંગ્લો-ઇન્ડિયનોના પ્રતિનિધિ તરીકે ફ્રૅન્ક ઍન્થની અને પારસીઓના પ્રતીનિધિ તરીકે એચ. પી. મોદી હતા. તેમાં સ્ત્રી-સભ્યો તરીકે સરોજિની નાયડુ અને વિજયાલક્ષ્મી પંડિત હ્તાં

બંધારણસભાના અધ્યક્ષ તરીકે ડૉ.રાજેન્દ્વપ્રસાદને ચુંટવામાં આવ્યા હતા. બંધારણનો મુસદ્દો તૈયાર માટે બંધારણસભાએ ડૉ.ભીમરાવ આંબેડકરના અધ્યક્ષપદે ખરદા સમિતિની રચના કરી હતી.